Start prawo Wprowadzenie do prawa autorskiego cz.2
POWRÓT

25.10.2016

Rodzaje utworów


W poprzednim artykule wskazane zostały podstawowe cechy utworu pozwalające na uzyskanie odpowiedzi na pytanie czy dany wytwór ludzkich rąk lub ludzkiej inteligencji może uzyskać ochronę wynikającą z ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. W tym artykule oraz najbliższych, przybliżone zostaną rodzaje utworów wymieniane przez ustawę, co do których ustawa ustanawia szczególne rodzaje regulacji.

 

Utwór zależny

Pierwszą kategorią utworów, dla których ustawa przewiduje szczególny rodzaj przepisów są tzw. “utwory zależne”. Zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 ustawy utworem zależnym jest utwór powstały w wyniku opracowania cudzego utworu, w szczególności utworami zależnymi są tłumaczenie, przeróbka, adaptacja. Jest to katalog otwarty, mający charakter jedynie przykładowy, w związku z czym mogą się pojawić inne rodzaje utworów zależnych niewymienione w przepisach.

Dla zrozumienia istoty utworu zależnego konieczne jest wskazanie jego dwóch najważniejszych cech.

1.     Po pierwsze utwór zależny jest niezależnym, samodzielnym utworem posiadającym pełną ochronę wynikającą z ustawy.

2.     Jednakże z tym zastrzeżeniem, iż twórca utworu zależnego nie może rozporządzać, ani korzystać ze swojego utworu zależnego bez zgody twórcy utworu pierwotnego.

Istotne jest również to, iż na egzemplarzach utworu zależnego obowiązkowo należy wymienić twórcę i tytuł utworu pierwotnego.Przykładem utworu zależnego jest np. Naniesienie poprawek i zmian w cudzym projekcie architektonicznym. W takim wypadku powstaje nowy utwór – nowy projekt, jednakże nie może być publikowany lub w inny sposób wprowadzany do obrotu bez zgody twórcy utworu pierwotnego. 

 

Utwór inspirowany

Od utworu zależnego należy odróżnić utwór inspirowany. Ustawa niestety nie wskazuje definicji utworu inspirowanego, w związku z czym w celu uzyskania definicji należy sięgnąć do orzecznictwa Sądu Najwyższego. Bardzo pomocny jest wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2014 roku (sygn. I CSK 539/13), w którym Sąd zaproponował taką definicję utworu inspirowanego “istotą utworu inspirowanego jest właśnie jego powstanie w wyniku pobudki twórczej dostarczonej przez utwór inspirujący. Elementy utworu inspirującego w nowo powstałym utworze inspirowanym są i mogą być rozpoznawalne, ale nie dominujące, stanowiąc efekt emocjonalnego i intelektualnego impulsu wywołanego cudzym dziełem. Za kryterium rozgraniczające uznaje się takie twórcze przetworzenie elementów dzieła inspirującego, że o charakterze dzieła inspirowanego decydują już jego własne, indywidualne elementy, a nie elementy przejęte.”

Przykładem utworu inspirowanego może być przygotowanie odrębnego, samodzielnego projektu architektonicznego na podstawie znalezionej np. w internecie fotografii, projektu lub obserwacji.    

 

Utwór pracowniczy

W treści przepisu art. 12 ust. 1 ustawy ustawodawca zawarł domniemanie, iż “pracodawca, którego pracownik stworzył utwór w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, nabywa z chwilą przyjęcia utworu autorskie prawa majątkowe w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron.” Istotne jest, iż strony umowy o pracę mogą dowolnie ukształtować zakres nabycia praw autorskich majątkowych. Strony mogą tego dokonać w każdym momencie poprzez zmianę umowy o pracę lub w drodze innej umowy. O utworze pracowniczym możemy mówić tylko wtedy, gdy spełnione są łącznie następujące warunki:  

  • Musi być zawarta, ważna umowa o pracę (nieistotne jest czy umowa będzie zawarta na czas określony, nieokreślony czy na okres próbny);W przypadku, gdyby umowa o pracę okazała się nieważna przepis nie ma zastosowania i do przeniesienia praw autorskich majątkowych nie dochodzi. Nie dochodzi również w przypadku zawarcia umowy zlecenia lub o dzieło.   
  • Umowa o pracę, ani inna umowa obowiązująca między pracownikiem i pracodawcą nie określa odrębnych warunków nabycia praw autorskich majątkowych do wytworzonego utworu; Przepis nie ma charakteru bezwzględnie obowiązujacego i ustawodawca daje stronom dowolność w zakresie możliwości kształtowania nabycia praw autorskich majątkowych do utworów pracowniczych. Strony mogą np. w ogóle wyłączyć przeniesienie praw autorskich majątkowych, ustalić pola eksploatacji na których zostanie dokonane przeniesienie praw autorskich, ustalić licencję zamiast przeniesienia praw autorskich majątkowych, ustalić inny moment przeniesienia praw autorskich majątkowych, ustalic odrębne wynagrodzenie z tytułu przeniesienia praw itp.
  • Utwór musi zostać wytworzony w czasie trwania umowy o pracę, ale niekoniecznie musi być wytworzony w godzinach pracy; Np. Pracownik sprzedaży pisze książkę w czasie wolnym, po godzinach pracy - w takim wypadku prawa autorskie do stworzonej książki pozostają przy pracowniku. Drugi przykład. Pracownik, aby wykonać polecone zadanie przygotowuje przez całą noc prezentację na spotkanie ze swoim przełożonym(abstrahując ). W takim wypadku prawa autorskie majątkowe do stworzonej prezentacji przechodzą automatycznie na pracodawcę.   
  • Wytworzenie utworu musi nastąpić w ramach wykonywania obowiązków wynikających ze stosunku pracy.

 

Istotne jest również to, iż w przypadku gdy pracodawca, w okresie dwóch lat od daty przyjęcia utworu, nie przystąpi do rozpowszechniania utworu przeznaczonego w umowie o pracę do rozpowszechnienia, twórca może wyznaczyć pracodawcy na piśmie odpowiedni termin na rozpowszechnienie utworu z tym skutkiem, że po jego bezskutecznym upływie prawa uzyskane przez pracodawcę wraz z własnością przedmiotu, na którym utwór utrwalono, powracają do twórcy, chyba że umowa stanowi inaczej. Dlatego też należy podkreślić, iż przeniesienie praw autorskich majątkowych do utworu pracowniczego nie jest bezwzględna i nieodwracalna.

Utwór naukowy

Utwór naukowy jest odmianą utworu pracowniczego i podlega wszystkim warunkom opisanym powyżej. Z tą różnicą jednak, iż pracodawcą jest instytucja naukowa określona w odrębnych przepisach (w ustawie z 30.5.2008 r. o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej (Dz.U. z 2015 r. poz. 1710) oraz w ustawie z 30.4.2010 r. o zasadach finansowania nauki (Dz.U. z 2014 r. poz. 1620 ze zm.).

Ustawa wskazuje, iż pracownikowi instytucji naukowej przysługuje prawo do wynagrodzenia. Jednakże ustawa nie rozstrzyga, czy wynagrodzenie to jest wynagrodzeniem dodatkowym, płatnym oprócz wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę czy też ustawodawcy chodziło wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę. Biorąc jednak pod uwagę fakt, iż w przypadku utworu pracowniczego nie ma wzmianki o dodatkowym wynagrodzeniu, natomiast w przypadku przepisu dotyczącego utworu naukowego ustawodawca nadaje pracownikowi prawo do wynagrodzenia, należy przyjąć, iż jest to wynagrodzenie dodatkowe, odrębne od wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę.

W przypadku utworu naukowego nie dochodzi do przeniesienia praw autorskich majątkowych z pracownika na instytucję naukową, lecz jedynie przechodzi prawo pierwszeństwa do publikacji. Ustawodawca przygotowując regulacje dotyczące utworu naukowego brał przede wszystkim pod uwagę dobro twórcy. Przy tym ustawodawca wyszedł z założenia, iż twórcy utworu naukowego będzie najbardziej zależało na wydaniu i upublicznieniu wyników swojej pracy naukowej. Dlatego też jeśli instytucja naukowa w ciągu 6 miesięcy od daty dostarczenia utworu, nie zawrze z twórcą umowy o publikacje utworu to prawo pierszeństwa publikowania wygasa z mocy prawa i nie może zostać przywrócone. Prawo pierwszeństwa publikacji przysługujące instytucji naukowej wygasa również wówczas, gdy w okresie dwóch lat od daty jego przyjęcia utwór nie został opublikowany.

 

Ustawodawca nadaje instytucji naukowej prawo do wykorzystania materiału naukowego nieodpłatnie, jednakże tylko wówczas gdy zostanie to uzgodnione z twórcą utworu naukowego.

 

Podstawa Prawna

Ustawa o Prawie Autorskim i Prawach Pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz.U. Nr 24, poz. 83) tj. z dnia 29 kwietnia 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 666)

 

Art. 2 [Utwór zależny i inspirowany]

1. Opracowanie cudzego utworu, w szczególności tłumaczenie, przeróbka, adaptacja, jest przedmiotem prawa autorskiego bez uszczerbku dla prawa do utworu pierwotnego.

2. Rozporządzanie i korzystanie z opracowania zależy od zezwolenia twórcy utworu pierwotnego (prawo zależne), chyba że autorskie prawa majątkowe do utworu pierwotnego wygasły. W przypadku baz danych spełniających cechy utworu zezwolenie twórcy jest konieczne także na sporządzenie opracowania.

3. Twórca utworu pierwotnego może cofnąć zezwolenie, jeżeli w ciągu pięciu lat od jego udzielenia opracowanie nie zostało rozpowszechnione. Wypłacone twórcy wynagrodzenie nie podlega zwrotowi.

4. Za opracowanie nie uważa się utworu, który powstał w wyniku inspiracji cudzym utworem.

5. Na egzemplarzach opracowania należy wymienić twórcę i tytuł utworu pierwotnego.

 

Art. 12 [Utwór pracowniczy]

1. Jeżeli ustawa lub umowa o pracę nie stanowią inaczej, pracodawca, którego pracownik stworzył utwór w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, nabywa z chwilą przyjęcia utworu autorskie prawa majątkowe w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron.

2. Jeżeli pracodawca, w okresie dwóch lat od daty przyjęcia utworu, nie przystąpi do rozpowszechniania utworu przeznaczonego w umowie o pracę do rozpowszechnienia, twórca może wyznaczyć pracodawcy na piśmie odpowiedni termin na rozpowszechnienie utworu z tym skutkiem, że po jego bezskutecznym upływie prawa uzyskane przez pracodawcę wraz z własnością przedmiotu, na którym utwór utrwalono, powracają do twórcy, chyba że umowa stanowi inaczej. Strony mogą określić inny termin na przystąpienie do rozpowszechniania utworu.

3. Jeżeli umowa o pracę nie stanowi inaczej, z chwilą przyjęcia utworu pracodawca nabywa własność przedmiotu, na którym utwór utrwalono.

 

Art. 14 [Utwór naukowy]

1. Jeżeli w umowie o pracę nie postanowiono inaczej, instytucji naukowej przysługuje pierwszeństwo opublikowania utworu naukowego pracownika, który stworzył ten utwór w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy. Twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia. Pierwszeństwo opublikowania wygasa, jeżeli w ciągu sześciu miesięcy od dostarczenia utworu nie zawarto z twórcą umowy o wydanie utworu albo jeżeli w okresie dwóch lat od daty jego przyjęcia utwór nie został opublikowany.

2. Instytucja naukowa może, bez odrębnego wynagrodzenia, korzystać z materiału naukowego zawartego w utworze, o którym mowa w ust. 1, oraz udostępniać ten utwór osobom trzecim, jeżeli to wynika z uzgodnionego przeznaczenia utworu lub zostało postanowione w umowie.

 

Ocena :  


Autor:

Radca Prawny Przemysław Noga
przemyslaw.noga@gmail.com

ZADAJ PYTANIE

DODAJ ARTYKUŁ

SKLEP

JESTEŚMY MOBILNI

PRZEGLĄD PRASY

nastepne »

ODWIEDŹ NAS TUTAJ

do góry

Odwiedź nas tutaj:

Projekt i wdrożenie Copyright © 1997-2019 Architekci.pl All Rights Reserved