Podczas Kongresu Architektury Polskiej, który odbył się 15 maja 2026 roku w Muzeum Historii Polski w Warszawie, przedstawiciele środowisk architektonicznych zaprezentowali Kartę Warszawską 2026 – dokument programowy wskazujący kierunki reform niezbędnych dla poprawy jakości przestrzeni w Polsce.
Autorzy podkreślają, że architektura, urbanistyka i krajobraz powinny stać się jednym z filarów polityki państwa, odpowiadającym na współczesne wyzwania demograficzne, klimatyczne, społeczne i zdrowotne. W ich ocenie jakość przestrzeni nie jest wyłącznie kwestią estetyki, lecz elementem bezpieczeństwa, dobrostanu mieszkańców i rozwoju gospodarczego.
Najważniejszym postulatem Karty jest opracowanie Polityki Architektonicznej Państwa oraz przygotowanie kompleksowej ustawy regulującej kwestie architektury i urbanistyki. Dokument wskazuje, że obecny system planowania przestrzennego nie zapewnia skutecznej ochrony ładu przestrzennego ani wysokiej jakości środowiska życia.
Autorzy zwracają uwagę na potrzebę uznania mieszkalnictwa za strategiczny priorytet państwa. Wśród proponowanych rozwiązań znalazły się m.in. przeciwdziałanie chaosowi przestrzennemu, rewitalizacja pustostanów, ograniczenie negatywnych skutków najmu krótkoterminowego oraz obowiązek zapewnienia infrastruktury społecznej – szkół, terenów zieleni, usług publicznych i przestrzeni wspólnych – przy realizacji nowych inwestycji mieszkaniowych.
Znaczną część dokumentu poświęcono jakości inwestycji publicznych. Sygnatariusze postulują odejście od wyboru projektów wyłącznie na podstawie najniższej ceny na rzecz oceny jakości rozwiązań i kosztów w całym cyklu życia budynku. Wskazują również na konieczność upowszechnienia konkursów architektonicznych jako podstawowej procedury wyboru projektów finansowanych ze środków publicznych.
Karta Warszawska 2026 podkreśla także znaczenie ochrony krajobrazu i dziedzictwa kulturowego. Autorzy apelują o stworzenie skuteczniejszych mechanizmów ochrony architektury współczesnej oraz bardziej elastycznych przepisów dotyczących modernizacji zabytków. Ich zdaniem dzisiejsza architektura jest przyszłym dziedzictwem kulturowym i wymaga odpowiednich narzędzi prawnych.
W dokumencie wiele miejsca poświęcono edukacji przestrzennej. Sygnatariusze proponują wprowadzenie do szkół zagadnień związanych z architekturą, urbanistyką i krajobrazem oraz rozwój kompetencji społecznych przyszłych architektów. Podkreślają również znaczenie partycypacji społecznej i potrzebę prowadzenia dialogu z mieszkańcami na wczesnym etapie procesów planistycznych.
Autorzy Karty wskazują także na konieczność wzmocnienia roli architekta jako eksperta działającego w interesie publicznym oraz odbudowy pozycji architektów miejskich i niezależnych gremiów eksperckich w administracji samorządowej.
Zdaniem sygnatariuszy wdrożenie postulatów zawartych w Karcie Warszawskiej 2026 pozwoli stworzyć spójny system zarządzania przestrzenią, poprawić jakość życia mieszkańców oraz uczynić architekturę i urbanistykę jednym z kluczowych narzędzi rozwoju państwa.
Najważniejsze postulaty Karty Warszawskiej 2026:
- opracowanie Polityki Architektonicznej Państwa,
- przygotowanie ustawy o architekturze i urbanistyce,
- poprawa jakości planowania przestrzennego,
- uznanie mieszkalnictwa za strategiczny priorytet państwa,
- obowiązkowa infrastruktura społeczna przy nowych inwestycjach,
- odejście od kryterium najniższej ceny w zamówieniach publicznych,
- powszechne stosowanie konkursów architektonicznych,
- skuteczniejsza ochrona krajobrazu, zabytków i architektury współczesnej,
- rozwój edukacji przestrzennej i architektonicznej,
- wzmocnienie roli architektów w procesach decyzyjnych państwa i samorządów.
