Pierwsza połowa XIX wieku była naznaczona Rewolucją Przemysłową w Europie, kiedy to rozszerzające swe horyzonty hutnictwo odgrywało pierwszorzędną rolę. Żelazo kowalne zadebiutowało w przemyśle budowlanym w 1779 roku przy budowie mostu w Coalbrookdale w Anglii, następnie w 1803 mostu HISTORIIPont des Arts w Paryżu. Metalowe konstrukcje wkrótce znalazły drogę do fabryk tekstylnych, szklarni, rusztowań itp. Do około 1845 r. żelazo kowalne uważane było za bardziej skuteczny i ekonomiczny materiał niż lane żelazo, a jego zastosowanie zwiastowało efektowne odmłodzenie w koncepcjach budynków. Centralny targ w Paryżu Les Halle, wzniesiony w 1853 przez Victora Baltard`a i Felixa Callet`a to pierwszy budynek we Francji, który otwarcie pokazywał swoją metalową strukturę. To otwierało drogę dla konstrukcji nowego typu do obiektów, wymaganych przez uprzemysławiane społeczeństwo, takich jak stacje kolejowe, rynki, fabryki, wielkie sklepy, budynki ze szklanymi dachami, pawilony i hale wystawowe. Zastosowanie żelaza w architekturze szeroko się rozpowszechniało i wkrótce stało się jednym z najbardziej oryginalnych i estetycznych form twórczego wyrażania dziewiętnastego stulecia. Inżynier i jego doświadczenie w obliczaniu i konstrukcji odgrywa coraz większą rolę w architekturze. Most Firth of Forth w Szkocji, otwarty w 1889, posiadł rekordową wówczas rozpiętość 521 metrów. W Chicago w Stanach Zjednoczonych, stal zaczyna być używana do wznoszenia budynków ogromnych wysokości.
W dobie gwałtownej industrializacji jaką był XIX wiek, odwieczny konflikt sztuki z nauką osiągnął apogeum, a architektura, wymagająca przecież połączenia umiejętności artystycznych z inżynieryjnymi, znalazła się w centrum „filozoficznej batalii”. Studenci i pracownicy dwóch zacnych francuskich uczelni École des Beaux Arts i École Politechnique obrzucali się obelgami w paryskich kawiarniach. Inżynier Aleksander Gustve Eiffel, znany już wówczas ekspert w dziedzinie konstrukcji kopuł i dachów z żelaza kowalnego, został przez akademików nazwany „wulgarnym filistynem”, lecz wśród uczniów cieszył się opinią prawdziwego bohatera nowych czasów.
Alexander Gustave Eiffel
Urodził się w Dijon we Francji 15 grudnia 1832 roku. Ukończył École Centrale des Arts et Manufactures w Paryżu w 1855 roku i w tym samym roku w Paryżu uczestniczył w organizowaniu pierwszej Wystawy Światowej. Pracę inżyniera zaczął w belgijskiej firmie specjalizującej się w produkcji materiałów wykorzystywanych w przemyśle kolejowym. Spędził kilka lat w południowo-zachodniej Francji, gdzie nadzorował prace na wielkim kolejowym moście nad rzeką Garonne pod Bordeaux. (zastosował tam nowy sposób palowania). Sukces zachęcił go do rozpoczęcia niezależnej praktyki doradcy technicznego od 1864 r. Wkrótce uruchomił też zakłady metalowe w Paryżu. Specjalizował się w różnych dziedzinach inżynierii, zwłaszcza w konstrukcjach metalowych. Najważniejszymi dziełami jego kariery były: wiadukt w Porto nad rzeką Duero w 1876, wiadukt w Garabit w 1884, dworzec kolejowy w Pest na Węgrzech, kopuła obserwatorium w Nicei, port w Chile, kościoły w Peru i na Filipinach oraz wymyślna konstrukcja Statuy Wolności w Nowym Jorku. Kulminacją była Wieża w 1889. Po zakończeniu kariery, spowodowanym niepowodzeniem na Kanale Panamskim, Eiffel zaczął czynne życie naukowe, eksperymentując w dziedzinach meteorologii, radiotelegrafii i aerodynamiki. Zmarł w wieku 91 lat 27 grudnia 1923 roku w Paryżu.
BIURO GUSTAVE EIFFEL`A WZNOSI STALOWE BUDOWLE
Most nad rzeką Garonne pod Bordeaux
Francuski inżynier budowlany Alexandre Gustave Eiffel prowadzi w Paryżu biuro architektoniczne, które zyskuje światową sławę dzięki stalowym budowlom o lekkich konstrukcjach kratowych. Biuro Eifflel`a jest szczególnie aktywne w zakresie budownictwa mostowego. Biuro wyróżnia się spośród innych przez wprowadzenie nowych obliczeń dynamiki budowli (na przykład obciążenie wiatrem).
W związku z Wystawą Światową biuro Eiffel`a buduje hale wystawowe na Polu Marsowym. Tak jak Kryształowy Pałac Josepha Paxton`a (1851r, prototyp dzisiejszych sal wystawowych, w którym już widać zapowiedź współczesnych metod budowlanych, miał wymiary 563x124 metry i zajmował 7,7 hektara), również i te budowle odwracają się od klasycznych form swoich czasów. Składają się wyłącznie ze stali i szkła. Olbrzymie łuki szkieletu konstrukcji osiągają wysokość 45 m przy rozpiętości ok. 115 m. W swoich pracach nad stalowymi dźwigarami biuro Eiffel`a sięgało do swoich doświadczeń uzyskanych przy budowie mostu kratowego przez Duero w pobliżu Porto w Portugalii (1877) i wiaduktu koło Garabit we Francji z 1884 r. Żadna z tych sławnych konstrukcji nie jest jednak dziełem samego Eiffel`a. Tak jak Maurice Koechlin skonstruował Wieżę, tak sławne hale wystawowe są dziełem francuskiego architekta Ferdinanda Duterte`a i inżyniera budowlanego Contamin`a. Sprawnie działające biuro korzysta z najnowszych osiągnięć wiedzy techniczno–budowlanej. Koechlin jest uczniem nestora budownictwa stalowego Karla Culmanna (1821-1881), którego doświadczenia skutecznie wykorzystują w swych projektach współpracownicy Eiffel`a. Paryskie biuro prowadzi szeroką działalność międzynarodową. Konstruuje m. in. wielkie urządzenia dźwigowe, które w Lizbonie łączą dwie części miasta. Wszystkie sławne projekty biura były poparte pracami teoretycznymi.
DOM TOWAROWY BON MARCHÉ W PARYŻU .
Projekty konstrukcji żelaznych autorstwa Eiffel`a były opracowywane na podstawie bardzo dokładnych obliczeń, które umożliwiały konstruowanie przy zminimalizowanym zużyciu żelaza bez jednoczesnego zmniejszania nośności czy też sztywności konstrukcji. Eiffel opublikował nawet wzór mający zastosowanie do wszystkich konstrukcji z żelaza kowalnego, eliminujący wiele niejasności w obliczeniach naprężeń i odkształceń. Lekkość projektowanych przez niego budowli widoczna jest na przykładzie domu towarowego który Eiffel wzniósł z L.-C. Boileau w latach 1869–1879.
OBSERWATORIUM W NICEI WE FRANCJI .
Usytuowane w Alpach nadmorskich, w Nicei, obserwatorium w momencie jego ukończenia przez Eiffel`a w 1885 roku miało największą kopułę tego typu w Europie. Inżynier wykonał żelazną kopułę o średnicy 22,5 metra, obracającą się na beztarciowym pierścieniu, co umożliwiło ręczne przesuwanie 110-tonowego ciężaru.
Wiadukt Garabit we Francji
WIADUKT GARABIT WE FRANCJI
W panteonie osiągnięć inżynierskich Eiffel`a most kolejowy nad rzeką Truyère w Masywie Centralnym ustępował jedynie paryskiej wieży. W momencie oddania konstrukcji do użytku w 1884 roku była ona najwyższym mostem łukowym na świecie (wysokość przęsła 122 metry). 163-metrowy łuk podpierał pomost torowiska długości 564 metrów.
KANAŁ PANAMSKI
W 1887 roku Eiffel zgodził się pokierować budową śluzy na Kanale Panamskim, ogromnego przedsięwzięcia źle zarządzanego przez Ferdynanda de Lesseps`a, które skończyło się największym finansowym skandalem stulecia. To był największy kontrakt w całej karierze Gustave Eiffel`a i też związany z bardzo dużym ryzykiem. Mimo zaangażowania, jakie wniósł w ten projekt, likwidacja spółki budującej kanał - Compagnie du Canał, 4 lutego 1889, doprowadziła do oskarżenia go, razem z de Lesseps`em i synem, o oszustwo. Eiffel, pomimo, iż nie miał osobiście nic z tym wspólnego, dostał wyrok dwóch lat więzienia i grzywny 2000 franków. Po rozprawie apelacyjnej wyrok został anulowany przez Cour de Cassation, który uwolnił go od wszelkich oskarżeń, co położyło kres działaniom sądowym przeciw inżynierowi. Z honorem i godnością głęboko zranioną i skompromitowaną wycofał się z czynnego wykonywania zawodu. Po skandalu panamskim zajął się pracą naukowo-badawczą, której poświęcił ostatnie trzydzieści lat swojego życia. Przede wszystkim zabiera się energicznie za szukanie praktycznego zastosowania dla Wieży, która na początku miała być postawiona na 20 lat. Eksperymentował pod kątem usytuowania meteorologicznego punktu obserwacyjnego a powyżej wszystkiego – „jak olbrzym”, miała się znajdować nadawcza antena radiowa. Zbierał meteorologiczne dane ze stanowisk zainstalowanych w różnych miejscach, i w tym samym też czasie kierował swoje badania w stronę aerodynamiki, budując tunel aerodynamiczny prosto na stopę Wieży a później jeszcze jeden, dużo większy przy Rue Boileau w Paryżu, w 1909. Ten drugi jest do dziś jeszcze w użytku.
STATUA WOLNOŚCI
Żaden posąg nie stanowi bardziej przejrzystego symbolu niż olbrzymia rzeźba kobiety trzymającej wzniesioną pochodnię wolności, która góruje nad nowojorskim portem. Dla 17 milionów imigrantów z Europy Statua Wolności była pierwszym widokiem po dotarciu do wybrzeży Ameryki i oznaczała nowe życie na nowej ziemi. Jeden z tych imigrantów wspomina: „był to piękny widok po przykrej przeprawie morskiej tamtego wieczoru, miała w sobie tak wielką obietnicę dla nas wszystkich ze swym ramieniem wyrzuconym wysoko i pochodnią oświetlającą drogę”[2] Dokładnie w taki sposób twórca posągu Frédérik Auguste Bartholdi wyobrażał sobie i zaprojektował swą rzeźbę. W sprawie projektu szkieletu Bartholdi najpierw konsultował się z Eugène-Emmanuelem Viollet-le-Ducem, najwyższym autorytetem w dziedzinie neogotyku we Francji. Jednakże ten zmarł w 1879 roku, nie ukończywszy zadania i wtedy zwrócił się do Gustave Eiffel`a, inżyniera i specjalisty od konstrukcji żelaznych. Eiffel zaproponował wsparcie posągu na centralnej wieży żelaznej, zakotwionej mocno w postumencie. Wieża miała się składać z żelaznej kratownicy z ukośnymi elementami usztywniającymi. Na tym silnym szkielecie zawieszona byłaby dodatkowo konstrukcja w kształcie zbliżonym do kształtu posągu i dopiero ona, poprzez szereg płaskich sprężystych, żelaznych prętów, łączyłaby się bezpośrednio z blachami, tworzącymi okładzinę posągu. Okładzina składała się z 300 arkuszy miedzianej blachy ukształtowanych przy zastosowaniu techniki znanej jako repusowanie.
WIEŻA EIFFEL`A MAURICE KOECHLIN`A
Wieża Eiffe'la Maurica Koechlin'a
Wieża została zbudowana dla upamiętnienia setnej rocznicy Wielkiej Rewolucji Francuskiej, którą uhonorowano olbrzymią wystawą Expisition Universelle w Paryżu. Organizatorzy rozważali wiele propozycji dotyczących najbardziej atrakcyjnego, charakterystycznego elementu wystawy, łącznie z dziwacznym pomysłem wzniesienia modelu gilotyny wysokości 305 metrów. Władze Paryża wybrały projekt Koechlin`a spośród 700 konkurencyjnych propozycji .
Osiągnięcie około 300 metrów wysokości budowli było przez długi czas fachowym wyzwaniem dla architektów. Swoją stalową konstrukcją z profilowanych stalowych belek składających się w kratownice, Koechlin sprostał temu wyzwaniu całkowicie .
KONCEPCJA
Pomysł zrodził się w czerwcu 1884 roku. Emile Nouguier i Maurice Koechlin, dwaj główni inżynierowie w ekipie Eiffel`a wpadli na pomysł zbudowania wysokiej wieży. Miał to być wielki pylon z czterema kolumnami z kratownic przestrzennych, rozdzielonych u podłoża i łączących się w szczycie. Spółka miała w tym czasie dobrą pozycję na rynku budowy mostów. Projekt wieży był śmiałym rozszerzeniem tych umiejętności - 18 września 1884 Eiffel opatentował rozwiązanie "dla nowej konfiguracji pozwalającej metalowej konstrukcji z pylonami zdolnej przewyższyć wysokość 300 metrów". Ażeby projekt był bardziej akceptowalny dla opinii publicznej, Nouguier i Koechlin upoważnili architekta Stephena Sauvestre`a do pracy nad wyglądem estetycznym projektu. Zaproponował on ubrać nogi w kamienne piedestały, monumentalne łuki łączące kolumny i pierwszy poziom, wielkie szklane ściany sal na każdym poziomie, żarówkowy kształt dla szczytu i różne inne dekoracje dla ozdoby całej budowy. W końcu projekt został uproszczony, ale pewne elementy, takie jak wielkie łuki czy szczyt, zostały zachowywane, i które dają Wieży bardzo charakterystyczny wygląd. Wykrzywienie pionowych podpór jest matematycznie określone, by mogły znieść największe możliwe natężenie wiatru.
Cel był bardzo ambitny: wzniesienie najwyższej wówczas budowli świata. W tym czasie rekord należał do Obelisku Waszyngtona w Waszyngtonie - kamiennej konstrukcji wysokości 169 metrów, a najwyższą budowlą starożytności była Piramida Cheopsa wysoka na 146 metrów. Dążeniem Eiffel`a było zbudowanie konstrukcji blisko dwukrotnie wyższej od wszystkiego co do tej pory powstało, czyli na około 300 metrów.
Gustave Eiffel zaproponował konstrukcję nitowaną, składającą się z żeber, z żelaza kowalnego i spoczywającą na solidnym murowanym fundamencie. W przeciwieństwie do mostów, gdzie dużo jest elementów identycznych, w Wieży występowało wiele różnych części indywidualnie projektowanych przez zespół 50 inżynierów pracujących pod kierunkiem Eiffel`a. Każdy element składowy miał masę nie przekraczającą 3 ton aby ułatwić montaż.
OPINIE
Różne broszury i artykuły były publikowane w roku 1886 (a 14 lutego 1887 dopiero rozpoczęła się budowa), gdzie ukazywały się protesty przeciw „Wieży pana Eiffel`a", publikowane w gazecie Le Temps. Adresowane były przede wszystkim do dyrektora Wystawy Światowej – pana Alphand`a. Podpisały się pod nimi znane nazwiska świata literatury i sztuki: Charles Gounod, Guy de Maupassant, Alexandre Dumas młodszy, François Coppée, Leconte de Lisle, Sully Prudhomme, William Bouguereau, Ernest Meissonier, Victorien Sardou, Charles Garnier i inni, dla których potomność była mniej uprzejma. Treść jednej z nich była następująca : "Przychodzimy, my piszący te słowa, malarze, rzeźbiarze, architekci, kochający piękno Paryża, które było aż do teraz nietknięte, protestować z wszystkich naszych sił i całym naszym oburzeniem, w imieniu nie szanowanego smaku Francuzów, w imieniu francuskiej sztuki i historii w zagrożeniu, naprzeciw bezużytecznej i potwornej budowli pana Eiffel`a, której fałszywa popularność budzi odrazę, gorszy dobry zmysł i smak, a jest już chrzczona jak Wieża Babel (...) Czy Miasto Paryż nie będzie już zespolone barokiem a mercantylne fantazje budowniczych mostów będą robić niepowtarzalne brzydactwo przynoszące hańbę? (...) Ażeby zrozumieć co chcemy dowieść trzeba jedynie wyobrazić sobie, że śmieszna wieża o wysokości przyprawiającej o zawrót głowy, dominuje nad Paryżem jak komin gigantycznej, czarnej fabryki a jego barbarzyńska masa przygniata i upokarza wszystkie nasze pomniki i umniejsza wagę naszej architektury, które właśnie będą znikać przed tą zdumiewającą głupotą” [6]
Liczba turystów odwiedzająca Wieżę od roku 1889 do 2000
Inni satyrycy pchali gwałtowną diatrybę nawet dalej, rzucając krytyki jak: "to naprawdę tragiczna latarnia uliczna" ( Léon Bloy ), "to szkieletowa dzwonnica" ( Paul Verlaine ), "ten maszt z żelaznej sali, niekompletny, żenujący i zniekształcony" ( François Coppée ), "to wysoka i chuda piramida z żelaznych drabin, ten olbrzymi niezgrabny szkielet. Od dołu wygląda jak kolosalny pomnik cyklopa, ale który przechodzi w pozę śmiesznego, cienkiego fabrycznego komina" ( Maupassant ), "do połowy zbudowana fabryczna rura, lejek przypieczony na ruszcie, czopek cały w dziurach" ( Joris-Karl Huysmans ). [6] Potem, gdy Wieża była już ukończona, krytyka spaliła się w świetle ogromnego sukcesu kompletnego arcydzieła i entuzjastycznym przyjęciu jej podczas Wystawy Światowej. Dwa miliony gości odwiedziło w 1889 r. Wieżę, na przekór "protestowi przeciw Wieży pana Eiffel`a".
BUDOWA I KONSTRUKCJA WIEŻY
Wieża jest zbudowana na planie kwadratu o boku 125 m. Wspiera się na czterech podporach połączonych ze sobą łukami. Łuki te nie pełnią funkcji statycznej, lecz tylko dekoracyjną jako portale wejściowe na tereny wystawowe.
Montaż podparć rozpoczął się 1 lipca 1887 roku, a cała Wieża była uzupełniona dwadzieścia dwa miesiące później. Wszystkie elementy były przygotowywane w fabryce w Levallois Perret na krańcu Paryża, gdzie spółka Eiffel`a była zlokalizowana. Prefabrykacja elementów była koniecznością przy tak krótkim terminie realizacji.
Każdy z 18000 elementów użytych w Wieży był zaprojektowany i obliczony, naszkicowany z dokładnością do dziesiątej części milimetra (rozmieszczenie otworów rozrysowane było na 5300 projektach roboczych) i wtedy składany w kawałki około 5 metrów długości każdy. Około 200 pracowników na placu budowy, kierowanych przez zespół weteranów od projektów wielkich metalowych wiaduktów, było odpowiedzialnych za zebranie gigantycznego dzieła w całość.
Wszystkie metalowe kawałki są połączone razem przez nity. We wstępnym stadium kawałki miały być składane w fabryce używając rygli, jednak Eiffel zdecydował, że 7 milionów otworów nitowych w dźwigarach będzie wierconych poza budową, pozostawiając do wykonania na miejscu jedynie samo nitowanie przy użyciu przenośnych ognisk kowalskich. Nity, wstawiane na gorąco, kurczyły się podczas chłodzenia, zapewniając w ten sposób, że elementy będą się ściśle trzymały razem. Potrzebnych do tego było czterech ludzi: jeden podgrzewał, inny przytrzymywał elementy w miejscu, trzeci kształtował główkę a czwarty walił młotem kowalskim.
Stalowe kesony o wymiarach 15x6x2 metra zostały wypełnione betonem aby utworzyć fundamenty. Na nich pod koniec czerwca rozpoczęto wznoszenie konstrukcji z żelaza. Pionowe podpory instalowane były kilka metrów poniżej poziomu gruntu, na warstwie zgęszczonego żwiru. Każdy róg tej podpory na własnym bloku podpierającym (po 4 słupy dla każdego filara), był do niego przymocowany pod ciśnieniem 3 do 4 kilogramów na centymetr kwadratowy, oraz każdy blok jest przyłączony do innych przez ściany.
Od strony Sekwany, budowniczy używali wodoszczelnych metalowych kesonów i wstrzykiwali sprężone powietrze, tak, że byli zdolni pracować poniżej poziomu wody.
Wieża była składana przy pomocy drewnianych rusztowań i małych parowych żurawi, montowanych na niej samej. Elementy były podnoszone żurawiami a ich wykonanie tak perfekcyjne, że nawet gdy budowla urosła na wysokość 50 metrów ponad teren, otwory na nity w prefabrykatach pasowały idealnie. Było to ważne, ponieważ żelaza kowalnego nie można spawać. Elementy z niego wykonane muszą być łączone nitami. Po ukończeniu pierwszej platformy, 1 kwietnia 1888 roku, wciągnięto na nią żurawie. Złożenia pierwszego poziomu dokonano przy użyciu dwunastu tymczasowych drewnianych rusztowań 30 metry wysokich i czterech większych - po 40 metrów każdy. "Pudełka piasku" i hydrauliczne lewarki, zastępowane potem trwałymi klinami, pozwoliły na ulokowanie metalowych dźwigarów z dokładnością do jednego milimetra. Kawałki były wciągane przez parowe żurawie, które same „wchodziły” na górę, używając torów przeznaczanych dla wind wieży. Na 7 grudnia 1887 łączenie głównych dźwigarów do pierwszego poziomu było kompletne.
Prace przebiegały spokojnie przez cały 1888 rok i pod koniec marca następnego roku wieża osiągnęła swą pełną wysokość. Jednym z godnych uwagi faktów jest to, że podczas budowy nikt nie zginął. Jakkolwiek jeden włoski robotnik poniósł śmierć podczas instalacji wind, jednak już po uroczystym otwarciu wieży.
Zważywszy na skromne środki dostępne w tamtym okresie, można uważać to za rekordową prędkość. Zmontowanie Wieży było idealną precyzją i w tym wszyscy kronikarze tegoż okresu się zgadzają. Prace na budowie zaczęły się w styczniu 1887 a skończyły 31 marca 1889. Na wąskiej platformie przy szczycie, Eiffel otrzymał odznaczenie Legii Honorowej. Dziennikarz Emile Goudeau opisuje swoje spostrzeżenia odwiedzając budowę na początku 1889: "gęsta chmura smoły i dymu węglowego chwytały gardło, a my byliśmy ogłuszani przez metalowy hałas wrzaskliwych młotów. Oni tam, na ryglach, nadal pracowali: robotnicy z ich żelaznymi pałkami siadali na występie kilka centymetry szerokim, obracając się przy uderzeniach w rygle ( to faktycznie były nity). (...) Z każdym uderzeniem przechodził przelotny deszcz iskier, a te czarne figury, ukazujące się bardziej wielkie niż rzeczywiście były, na tle otwartego nieba, które wyglądało, jak gdyby oni zbierali błyskawice w chmurach". [6]
Nikt nigdy nie zbudował niczego pnącego się tak wysoko do góry i w tak trudnych warunkach. Zaopatrzenie Wieży w windy, zdolne przewozić wielu ludzi w doskonałym bezpieczeństwie, stanowiło problem, ponieważ hydrauliczne windy nie były jeszcze technicznie dopracowane. Léon Audoux przedstawił pierwszą Francuską windę w 1867, ale wysokość Wieży i pochylenie jej filarów utrudniały instalowanie. Firma Roux, Combaluzier i Lepape zbudowała 2 windy, które działały przy stałym pochyleniu przy systemie tzw. "przegubowych tłoków" (były one kierowane przez podwójny, robiony w pętlę łańcuch, napędzane hydraulicznie. W 1897 roku zostały zastąpione przez windy Fives-Lille, zmodernizowane ponownie w 1987). Te dźwigi przenosiły gości tylko na pierwszy poziom i były zlokalizowane przy południowej i wschodniej podporze. Jedyną spółką, skłonną podjąć ryzyko, jakie niosło ze sobą nachylenie podpór, była amerykańska firma Otis, która konstruowała hydrauliczne windy, przystosowane do zmiennego pochylenia filarów. Dźwigi te (przeznaczone dla 50 osób) osiągały drugie piętro bezpośrednio z poziomu terenu, posiadały kabinę z wyższym i niższym pokładem, nachylone biegacze by umożliwić wchodzenie a ciągnięte były przez kabel, napędzany przez hydrauliczny tłok (woda przepompowywana przez 11-metrowy cylinder hydrauliczny popychała tłok przymocowany do lin, które z kolei wprawiały w ruch wagoniki za pomocą wielokrążków. Wagoniki wznosiły się z prędkością 120 m/min). Winda na południowej nodze była usunięta w 1900 roku i zastąpiona w 1903 przez windę mającą służyć klientom restauracji "Jules Verne". Ta przy północnej podporze była zastąpiona w 1912 przez elektryczną windę, modernizowaną w 1995 .
Winda firmy Edoux, składała się z dwóch równoważnych kabin. Wyższa była napędzana przez tłok na 78 metrów, podczas gdy niższa stanowiła przeciwwagę. Dlatego było konieczna zamiana kabin w połowie wysokości. Zbiorniki wody umieszczone były w granicach dwóch pięter wieży tworząc hydrauliczną siłę napędową. Wszystkie oryginalne windy teraz są zastąpione nowymi. Po ukończeniu Wieża ważyła 9600 ton, z czego sama nitowana konstrukcja kratowa około 7300 ton. Zbudowana została z 18000 elementów połączonych 2.500.000 nitów.
Zatrudnionych przy jej budowie było zaledwie 230 osób; 100 z nich wykonywało części a 130 montowało je na placu budowy. Ostateczna wysokość wieży wyniosła 300,5 metra, czy też nieco więcej, gdyż podczas upałów wydłuża się o dalsze 18 centymetrów. Na wieży mieszczą się trzy pomosty widokowe na wysokości 57 m, 115 m, 276 m. Urządzono tam również restauracje, bary i sklepy z pamiątkami. Wieża pomalowana jest na kolor błotnistobrązowy, zwany przez Francuzów marron. Pełna nazwa tej farby brzmi brun Tour Eiffel i 45 ton takiej farby jest nanoszonych na konstrukcję co 7 lat.
ANEGDOTY
Dnia 31 marca 1889 roku mała grupa wspięła się po 1792 stopniach na wierzchołek wieży aby wciągnąć francuski dwukolorowy sztandar -olbrzymią flagę długości ponad 7 metrów i szerokości ponad 4,5. Wzniesiono toasty szampanem przy okrzykach: ”niech żyje Francja!!, niech żyje Paryż!!, niech żyje Republika!!” [6] Zejście z platformy, jak donosił The Times, było tak samo męczące jak podejście i trwało 40 minut. Na dole nakryto stoły do przyjęcia, w którym uczestniczyli pracownicy, inżynierowie, którzy zaprojektowali wieżę premier miasta M. Tiraud oraz inni goście. Przyznał on, że z początku nie był nastawiony entuzjastycznie do projektu, teraz jednak był gotów dokonać sprostowania i uznać, że nie miał racji.
W momencie, kiedy Wieża już stała, wielu z jej krytyków przekonało się, że wygląda lepiej niż się spodziewali. Była lżejsza i może nawet bardziej elegancka niż na rysunkach projektowych. Charles Gounod wycofał swe krytyczne uwagi a „Le Figaro” uczcił otwarcie wieży wierszowanym hołdem złożonym jej twórcom : ”gloire au Titan industriel / Qui fit cet escalier au ciel” (chwała przemysłowemu tytanowi, który zbudował te schody do nieba). [3]
Nie sprawdziły się również ponure przewidywania finansowej porażki. Koszty budowy wieży wyniosły 7.799.401 franków i 31 centymów, ponad milion więcej niż przewidywał to Eiffel, ale wieża przyciągnęła ogromną liczbę turystów i zwiedzających. W ciągu tylko ostatnich 5 miesięcy 1889 roku zwiedziło ją 1,9 miliona osób, którzy płacili 2 franki za wejście na pierwszą platformę, kolejnego franka za dostanie się na drugą i dalsze dwa za wejście na samą górę. Do końca roku zwróciło się 75% całkowitych kosztów budowy. Wieża stała się wysoce opłacalnym przedsięwzięciem, jednak liczba zwiedzających z 1889 roku została przekroczona dopiero w latach 60-tych XX wieku, czyli w początkach „ery” turystyki masowej. Tylko w samym 1988 roku zwiedziło wieżę 4,5 miliona ludzi.
Pierwotnie przewidziana na dwudziestoletni okres eksploatacji Wieża trzyma się dobrze, mając ponad 100 lat. W latach 80-tych przeszła poważną kurację odmładzającą, której koszty wyniosły 28 milionów dolarów. Jednym z zadań było usunięcie nadmiernego obciążenia różnego rodzaju wyposażeniem, które stopniowo dodawano do masy konstrukcji w ciągu minionych lat. Usuniętych zostało około 1000 ton, łącznie z kręconymi schodami wysokości 180 metrów.
Wieża Eiffel`a zawsze była zarządzana jak przedsiębiorstwo komercyjne. A. G. Citroën, producent samochodów, przez jakiś czas był właścicielem praw do reklamy i zainstalował spektakularny system oświetleniowy w którym płomienie zdawały się pełzać od podstawy Wieży aż do jej wierzchołka. Ponadto, co było bardziej użyteczne, Wieża stanowiła doskonałą platformę dla nadajników radiowych a później także telewizyjnych.
31 marzec 1889, niedziela 1330
Gustave Eiffel pokazuje kilku sławnym wówczas osobistościom najwyższą wieżę w świecie . W tym dniu, Eiffel wspina się po 1710 stopniach do trzeciego poziomu wieży przed rozpostarciem Francuskiej flagi i wysłuchania 21 regułek pozdrowień i gratulacji z tej okazji. Eiffel
później wpisuje, na pamiątkę, kobiecie zafascynowanej wydarzeniem słowa: "francuska flaga jest jedna jedyna z 300 metrowym masztem". Wieża Eiffel`a pozostaje najwyższym pomnikiem na świecie aż do budowy Chrysler`a w Nowym Jorku powstałej w roku 1930 .
Gustave Eiffel je lunch na Wieży, kiedy zauważa Charles`a Gounod`a siedzącego przy pobliskim stoliku. Eiffel zaprasza muzyka jako swojego gościa na lunch . Po posiłku, Gounod dołączył do małego przyjęcia w apartamentach Eiffel`a przy szczycie wieży - dla kawy. To było wspaniałe przyjęcie. Goście prosili obecnego tam Edisona, Eiffel`a i Gounoda o podpisanie menu zabranych z restauracji poniżej. Gounod siadł przy fortepianie, improwizował znakomitą melodię z fragmentami poezji Musseta. Przyjęcie skończyło się przy 4 rano.
Le Figaro instaluje prasę drukarską
Na drugim poziomie 15 maja zaczyna się drukować dzienną gazetę „Le Figaro”. Goście kupujący ją mogą mieć swoje nazwisko wpisane wewnątrz jako "świadectwo wspinania się". Gazeta pokazuje ilustrację, gdzie Barber of Seville stoi okrakiem pod Wieżą .
4 wrzesień 1889, 1030
Sarah Bernhardt i jej siostra odwiedza Wieżę Eiffel`a.
Po przerwie w podróży w prywatnych apartamentach inżyniera przy szczycie, schodzą na drugi poziom odwiedzić warsztat Le Figaro, gdzie podpisują księgę gości.
Aż do 6 listopada - zamykającej daty Wystawy Światowej, codziennym otwarciom i zamknięciom towarzyszył pojedynczy wystrzał armaty, która była to odpalana ze szczytu wieży pod kierunkiem pana Chobert`a , "arquebusier" i kwalifikowanego współpracownika. Armata dzisiaj jeszcze istnieje i jest teraz własnością potomków Gustave Eiffel`a .
W 1889 roku zaczyna pracę laboratorium meteorologiczne przy szczycie Wieży – na wysokości 300 metrów nad ziemią. Stacja ta posiadała termometry, mierniki wilgotności powietrza, barometry i mierniki wiatru. Dzienne odczyty były przekazywane do Biura Meteorologii na Rapp Avenue, gdzie wyniki były publikowane codziennie w biuletynie.
Po odwiedzeniu Wieży w 1889 roku, Thomas Edison ofiarowuje Gustave Eiffel`owi swój słynny gramofon „klasy M na spektakle”. Był nazywany w ten sposób, ponieważ zawierał 2 rejestrujące i czytające diafragmy, które były parą podobnych okularów. Nagrana uprzednio Okaryna Solo towarzyszyła darowi. Inne gramofony niż te, używane do demonstracji na Wystawie Światowej w 1889 nie ukazały się w Europie przed 1895r.
Przed otwarciem windy Otis pan Eiffel i pan Contamin oraz władze chciały wypróbować hamulce. Tam były „spadochronowe hamulce” przeznaczone do działania tylko w sytuacjach, jeżeli kable się zerwą. Żeby je przetestować metalowe kable zostały zastąpione prostymi, konopnymi rzemieniami, które podniosły dźwig na wysokość zaledwie 4 metrów. Nagle rzemienie pękły a winda pomimo swojej wagi zjeżdżała powoli jakby nadal była trzymana przez liny.
Teatr Wieży Eiffel`a
W ostatniej książce historyka Philippe Cheveau – „Paryskie teatry minionych dni”, jest umieszczony 280-siedzeniowy teatr otwarty w czerwcu 1892 na pierwszym piętrze Wieży, między północnym i zachodnim filarem. Przedstawienie „Paryż tu, na górze” dramatopisarza XIX stulecia - Alphonse Franck`a, zainaugurowało otwarcie. Aż do wojny w 1914 roku, wiele innych, różnego typu przedstawień miało tam miejsce: przez cały rok, każdego wieczoru jakaś komedia, dramat, wodewil, mim, operetka, czy balet nawiązywał w jakiś sposób do Wieży (chociaż w tytule). Ten teatr jest dziś restauracją.
Wieża Eiffel`a rośnie...aż do 324 metrów. Ostatnie prace przy antenach TDF sprawiły przyrost monumentu do takiej wysokości, od dokładnie 318,7 do 324 metrów (1,063 stopy ). Kiedy budowano w 1889 roku, Wieża miała tylko 312 metrów wysokości i była najwyższa na świecie. W 1929 roku, Chrysler Building w Nowym Jorku przewyższa ją mierząc 319 metrów. W 1957 zostaje dodana Wieży antena transmisyjna, która zwiększa wysokość do 320 metrów, i jest już stała aż do nowego milenium.
PODSUMOWANIE
- Data narodzin : 31 marzec 1889 rok (data podniesienia flagi na szczycie), zbudowana z okazji Wystawy Światowej, upamiętniającej Rewolucję Francuską.
- Wiek : 111 lata
- Kontrahent : Alexandre Gustave Eiffel
- Inżynierowie : Maurice Koechlin i Emile Nouguier
- Architekt : Stephen Sauvestre
- Studia nad projektem rozpoczęte w 1884
- Budowa : 1887 do 1889 (2 lata, 2 miesiące i 5 dni)
- Materiał : żelazo kowalne
- Skład : 18.038 kawałki , 2.500.000 nity
- Waga metalowej konstrukcji: 7.300 ton; całkowita waga Wieży: 10.100 ton
- Wysokość w 1889 roku: 312,27 m (wysokość z masztem flagi); wysokość : 324 m (wysokość z anteną)
- Malowanie: 45 ton farby co 7 lat
- Światła : 352 aparatów projekcyjnych po 1000 W, 20.000 żarówek, 800 kolorowych światełek, 4 reflektory z 6.000 W ksenonowch żarówek
- Liczba gości w 2000: 6.315.324; liczba gości na górze aż do 31 grudnia 2000 : 192.120.123
- Wyróżniająca cecha: możliwa do rozpoznania przez cały świat
- Liczba kroków na Wieżę: 1665
- Właściciel : miasto Paryż
WIEŻA EIFFEL`A & ARTYŚCI
W 1889 Wieża bardzo przyciągał ludzi odwiedzających Wystawę Światową, a w 1920 stała się symbolem modernizmu i awangardy, inspiracją poetów takich jak Guillaume Apollinaire, twórców filmowych, fotografów i licznych malarzy. Jej czysto mataliczna struktura przebijała oryginalnie krajobraz Paryża. Jej uczciwość i prostota powodowała wzmacnianie się artystycznej debaty, że jej forma łączy zadania architekta i inżyniera, balansuje między sztuką i nauką, jest wcieleniem nowego typu wyrażania ekspresji przez budowlę i przestrzeń. Jej abstrakcyjna jakość, bez praktycznego celu samej w sobie i czystość zamierzenia była przedmiotem dla wielu form artystycznych.
Wieża wkrótce stała się ulubionym przedmiotem dla malarzy i współczesnych artystów, używających ją jako modelu. George Seurat malował w 1888, nawet przed jej ukończeniem. Styl obrazu , z kolorowymi wstawkami ciągnietymi lekko i kształtnie, dokładnie jest utrzymany z własnym stylem Wieży. Później też była sławiona przez Le Douanier Rousseau, Signac, Bonnard, Utrillo, Gromaire, Vuillard, Dufy i Chagall. Robert Delaunay nadał jej kubistyczny wygląd w całej serii płócien rozpoczętych w 1910.
Eiffel nie przewidywał że ta materializacja nieartystycznej wizji może stać się sławnym emblematem miasta Paryż w skali światowej. Wieża wówczas niezrównanych rozmiarów, ale jak się okazało możliwa do „zredukowania” i odtwarzania w nieskończonej ilości pomysłach.
Od początku popularności i sukcesu Wieży manifestowała w mnóstwie odmiennych form: miniaturowych modeli, butelek i świec, bransolet, kamiennych przyciskarek do papieru i stojących lamp. Wieża była kopiowana w wielkiej skali, najznakomiciej w Lyon Fourviere, Blackpool, New Brighton koło Liverpoolu, Tokio, Berlinie i w Sttenzhen w Chinach .
ŚWIATŁA
Eiffel Wieża ozdobiona w nowym, iskrzącym się, strojnym ubiorze przy okazji Sylwestra 2000. Światła zaprojektował znamienity w tej dziedzinie Pierre Bideau. Dwudziestu alpinistów pracowało każdej nocy przez trzy miesiące, aby zainstalować 20.000 żarówek, 50 mile elektrycznych kabli, przedstawiając 400 kW mocy. Dwa snopy światła z reflektorów, dodawanych u szczytu Wieży są widoczne w odległości sięgającej 120 mil.
Bibliografia:
[1] „Ilustrowana encyklopedia architektów i architektury”
Denis Sharp Nowy Jork 1991
[2] „Słynne Budowle Świata” Philip Pagenal, Jonathan Meades
[3] „Konstrukcje” Niegel Hawkes Arkady W-wa 1997
[4] „Encyklopedia Chemii” Wyd. naukowo-techniczne, W-wa 1990
[5]„Stalowe Maszty i Wieże” T. Kozłowski, Arkady, W-wa 1965
[6] www.paris.org/monuments/Eiffel, www.tour-eiffel.fr, www.greatbuildings.com/buildings/Eiffel_Tower, www.designlaboratory.com
[7] „Focus” magazyn, Gazeta Wyborcza (dodatki „Jak budowano świat”)
Prof. dr inż. Wacław Zalewski Prof. dr inż. Wacław Zalewski jest jednym z najwybitniejszych, obecnie żyjących i prowadzących aktywną działalność zawodową konstruktorów na świecie.
Prezentacje Twórców - Gustaw Eiffel Pierwsza połowa XIX wieku była naznaczona Rewolucją Przemysłową w Europie, kiedy to rozszerzające swe horyzonty hutnictwo odgrywało pierwszorzędną rolę.
Prezentacje Twórców - Mosty Roberta Maillarta Tak jak rozwój stalowych mostów kolejowych stał się znamienny dla czasów rewolucji przemysłowej XIX wieku tak samo rozwój konstrukcji żelbetowych, w tym mostów jest znamienny dla rozwoju myśli inżynierskiej XX wieku.
wersja do wydruku
przedyskutuj na forum