Budowanie systemów powszechnej edukacji architektonicznej
Szacunek do własnego środowiska świadczy o poziomie kultury narodu. Od wykształconej w młodym wieku wrażliwości na jakość otoczenia (rozumianego zarówno jako środowisko zbudowane jak naturalne) zależą przyszłe zachowania związane z właściwym użytkowaniem przestrzeni naszego Kraju. Inwestowanie w edukację i naukę, między innymi w edukację architektoniczną dzieci i młodzieży, jak się okazuje w przypadku krajów wysokorozwiniętych, należy do polityki najbardziej skutecznej. Prawda ta powinna zostać powszechnie uświadomiona a stan przestrzeni, w której człowiek co dzień przebywa, pracuje i rozwija się powinien być uznany za ważny priorytet warunkujący harmonijny rozwój Rzeczypospolitej.
Pragniemy zaprosić do udziału we wprowadzaniu w Polsce systemu powszechnej edukacji architektonicznej. Działania powinny być dobrze zaplanowane i nastawione na długi okres (trudno bowiem w tej dziedzinie spodziewać się bardzo szybkich spektakularnych efektów).
Już od kilku lat podejmowane są w Polsce działania zmierzające w kierunku wprowadzenia elementów architektury i planowania przestrzennego do systemu kształcenia ogólnego. Pewna liczba osób i środowisk wrażliwych na jakość otoczenia w naszym kraju, dostrzega taką rosnącą konieczność. Nurt edukacyjny zmierzający do kształtowania dojrzałej postawy wobec środowiska i przestrzeni, pozwalający na uzupełnienie, integrację, praktyczne wykorzystanie tak podstawowej dla człowieka wiedzy zyskuje zwolenników. Interesują się nim placówki oświatowe a także osoby, urzędy i instytucje odpowiedzialne za poziom edukacji i kultury, stan środowiska naturalnego i zbudowanego.
Współodpowiedzialność za szeroko pojęte środowisko, którą jako ludzie dorośli powinniśmy „zarażać” młodszych wiąże się z potrzebą praktycznej demokratyzacji życia, uaktywniania sił społecznych - między innymi w celu udziału w mądrym gospodarowaniu przestrzenią. Konieczne jest wykształcenie światłych i wrażliwych przyszłych radnych i pracowników samorządów.
Edukacja dotycząca środowiska zbudowanego powinna być adresowana nie tylko do wąskiego grona studentów wydziałów architektury. Wielowątkowa problematyka kształtowania przestrzeni nie powinna pozostawać wyłączną domeną dorosłych i wąskiego kręgu specjalistów. Potrzebny jest mądry system przekazywania wiedzy.
Należy podkreślić, że praca z dziećmi i młodzieżą jest o wiele bardziej efektywna niż z dorosłymi. Stanowi szansę wykorzystania naturalnych, jeszcze nie utraconych zdolności a w wielu przypadkach może być szansą na odkrycie talentów właśnie w tej dziedzinie.
Świadome spotkanie z architekturą, którego doświadczą młodzi ludzie w toku kształcenia będzie dla wielu jedyną okazją kontaktu z tematem tak ważnym w całym życiu człowieka. Powszechnie znana jest także prawda o tym, że na obojętnych często dorosłych, którzy już szkoły ukończyli, pozytywnie wpłynąć może przykład idący od dzieci i młodzieży.
Mówiąc zaś o uczelniach architektonicznych i o pracy zawodowej przyszłych absolwentów należy zaznaczyć, że edukacja o charakterze powszechnym może po pierwsze przyczynić się do istotnego wzrostu poziomu nauczania a zatem i poziomu architektury w ogóle. Po drugie, może ułatwić budowanie dialogu pomiędzy twórcami architektury a użytkownikami - odbiorcami tej pracy.
Wpływ edukacji architektonicznej na jakość środowiska zbudowanego potwierdzony jest w krajach, które takie programy zapisały już wcześniej jako ważny element „polityki architektonicznej państwa” czy też systemu szkolnego. Przykładami mogą być Japonia, Holandia, Belgia, Szkocja, Japonia, Szwecja czy Finlandia, w której zapisana ustawowo edukacja architektoniczna wspierana jest przez władze już od 1993 roku.
Porównując Polskę z innymi krajami Unii Europejskiej należy, co więcej, zwrócić uwagę na specyfikę naszej sytuacji, w której punkt wyjścia młodego człowieka do świadomego życia
w środowisku zbudowanym jest trudniejszy. Trudno powiedzieć, by nasze otoczenie pełniło na co dzień rolę wychowawczą. W ogromnej większości przypadków nie można liczyć na to, że kultura gospodarowania przestrzenią przez wchodzące w życie pokolenia będzie „czymś naturalnym”. Nie wyrasta ona z przekazu międzypokoleniowego czy z przebywania na co dzień wśród pięknych krajobrazów i wartościowych budowli. W biegu naszej historii ciągłość tradycji i dziedziczenia wartości została bowiem przerwana a krajobraz w dużej części uległ degradacji.
Brak powszechnej edukacji architektonicznej (chociażby w zakresie zupełnie elementarnym) ujawnia się dziś w Polsce w chaosie przestrzennym, brzydocie i braku funkcjonalności zabudowy. Zjawiska te w dużej mierze wynikają z wieloletnich zaniedbań w dziedzinie budowania wspólnego języka, którym mówiliby: projektant – władza – „zwykły człowiek”. Architektowi czy urbaniście trudno w związku z tym poznać w sposób dogłębny prawdziwe potrzeby i oczekiwania użytkownika. Z drugiej strony - odbiorca architektury nie jest w stanie ani zrozumieć, ani ocenić wielu rozwiązań przestrzennych.
Jak wykształcić kulturalnego twórcę i współtwórcę - użytkownika, podzielić się wiedzą i pokonać dystans pomiędzy codzienną praktyką profesjonalnego projektowania a potrzebami i poglądami odbiorcy? Jak pokonać dystans, który dzieli profesjonalistów i laików a także pokolenia? Jak wykształcić przyszłych świadomych radnych i pracowników urzędów, przekonać ich o wartościach, które może nieść lepsze kształtowanie przestrzeni, dobra architektura?
Konieczne jest pilne podjęcie usystematyzowanych działań. Powinny one wychodzić już ze stadium jednostkowych eksperymentów i stać się ogólnopolskim programem reprezentowanym przez instytucje i autorytety. Elementy edukacji architektonicznej mogą być wprowadzane w mądry i zachęcający sposób w oparciu o szkołę (w ramach wybranych zajęć lekcyjnych lub pozalekcyjnych kół zainteresowań czy bloków zajęciowych).
W maju 2005 roku Krajowa Rada Izby Architektów Rzeczypospolitej Polskiej postulowała wprowadzenie problematyki kształtowania i poszanowania środowiska zbudowanego do przygotowywanej wtedy nowej podstawy programowej kształcenia ogólnego. Złożyła jednocześnie ofertę merytorycznego udziału w pracach zespołu przygotowującego ten nowy dokument. Z proponowanej pomocy nikt jednak nie zdecydował się skorzystać, w projekcie podstawy programowej wspomnianych postulatów nie uwzględniono a sam projekt jest obecnie materiałem archiwalnym.
W praktyce szkolnej tak ważna problematyka, poza jednostkowymi warsztatami czy lekcjami nie istniała do momentu dopuszczenia w dniu 25 grudnia 2005 roku do użytku szkolnego programu nauczania: „Dialog z otoczeniem - edukacja architektoniczna autorstwa Zofii Bisiak, Dariusza Śmiechowskiego i Anny Wróbel (nr dopuszczenia: DKOS-5002-60/05), który przeznaczony jest dla gimnazjum i możliwy jest do realizacji w ramach ścieżki między-przedmiotowej „edukacja regionalna – dziedzictwo kulturowe w regionie”.
Program jest ważną ofertą dla uczniów, nauczycieli a także animatorów kultury. Otwiera drogę do rozwijania koniecznej edukacji architektonicznej w naszym kraju. Może też przyczynić się do tworzenia właściwej podstawy programowej kształcenia ogólnego (autorzy programu oferują swój udział merytoryczny i organizacyjny w jej tworzeniu).
Założenia programu „Dialog z otoczeniem” sformułowane są między innymi w oparciu o doświadczenia programu „Architektura, ład przestrzenny, tradycje kulturowe” prowadzonego w Centrum Animacji Kultury z inicjatywy Zofii Bisiak a później głównie przez stowarzyszenie Akademia Łucznica zobacz. Istotne są także doświadczenia międzynarodowego (zarejestrowanego w Finlandii) stowarzyszenia PLAYCE zobacz się edukacją architektoniczną dzieci i młodzieży, płynące z krajów europejskich, Japonii i USA. W tworzeniu programu istotną rolę odegrały też doświadczenia autorów zdobywane w czasie wielu przeprowadzonych seminariów
i warsztatów, między innymi w szkołach.
Głównym celem programów związanych z powszechną edukacją architektoniczną oraz międzynarodowej wymiany doświadczeń jest rozwinięcie skutecznych metod wprowadzania elementów architektury do planu zajęć szkolnych i pozaszkolnych a także do oferty przedstawianej przez ośrodki i instytucje kultury. Do realizacji tego celu angażowani są zarówno architekci, nauczyciele, studenci i osoby „spoza profesji” – na przykład właśnie animatorzy kultury. Efektami pracy, oprócz spełnienia celów „czysto edukacyjnych” mogą być: wzrost świadomości dotyczącej środowiska w szerszych kręgach społecznych, współudział w kształtowaniu otoczenia w zgodzie z zasadami zrównoważonego rozwoju
a nawet praktyczne przeprowadzanie pozytywnych zmian w otoczeniu.
Programy i projekty powstają dzięki inicjatywie i zaangażowaniu osób i organizacji pozarządowych. Ich rozwój uzależniony jest od szerszego udziału kilku środowisk (nauczycieli, architektów, animatorów kultury, władz, ...). Szerokie zainteresowanie i wsparcie powinno dotyczyć przede wszystkim budowania „narzędzi” – form działania oraz tworzenia ogólnopolskiego systemu kontaktów i wymiany doświadczeń.
W ramach rozwijania programu Dialog z Otoczeniem planowane jest współdziałanie z takimi partnerami, jak Ośrodki Doskonalenia Nauczycieli (szkolenia nauczycieli), ośrodki i instytucje kultury (udział animatorów kultury), szkoły i wyższe uczelnie (udział studentów w programach edukacji młodszych), ministerstwa, władze samorządowe i organizacje pozarządowe. Planowany jest dalszy rozwój współpracy międzynarodowej, przede wszystkim partycypacja w inicjatywach międzynarodowych (PLAYCE). Rozwijany jest cykl warsztatów pod hasłami „Dialog z Otoczeniem” i „Genius Loci”.
W kwietniu 2006 roku odbyła się jednodniowa ogólnopolska konferencja poświęcona dotychczasowym doświadczeniom oraz poszukiwaniu najbardziej skutecznych form pracy. (http://architekci.pl/architekturakrajobrazu/index.php?id_dzialu=83&id_fragment=1818&zlitera=&od=0#art sprawozdanie). Planowane jest także ogólnopolskie spotkanie na temat polityki architektonicznej jako przygotowanie polskiego udziału w dyskusji na ten temat na forum europejskim (ze szczególnym podkreśleniem roli edukacji architektonicznej).
We wrześniu 2006 roku planowane jest w Polsce robocze spotkanie międzynarodowej grupy członków stowarzyszenia PLAYCE i wspólne warsztaty z dziećmi i młodzieżą w jednej
z miejscowości niedaleko Warszawy.
Dariusz Śmiechowski
20.02.2006
Karta Drahimska
W końcu lata 2001 roku, w cieniu ruin zamku Drahim, świadomi urody i historii ziemi go otaczającej, uczestnicy warsztatów Potyczki z architekturą opracowali KARTĘ DRAHIMSKĄ jako wyraz możliwości działania - kształtowania środowiska, by było ono przyjazne i piękne, sprzyjało działaniom twórczym każdego mieszkańca wsi, miasta, siedliska, osiedla, ZIEMI
KARTA DRAHIMSKA
Każdy ma prawo do pięknego krajobrazu,
życia w zdrowym środowisku i harmonijnym otoczeniu
• Każde miejsce opowiada swoją historię
• Twoim miejscem jest dom, miejscowość, miasto, środowisko
• Twój dom tworzy także otoczenie dla innych. Niech będzie ono harmonijne, piękne i niech istnieje w zgodzie z przyrodą
• Odkrywaj na nowo miejsca , gdzie będziesz miał odwagę żyć
w zgodzie z własną tożsamością, bawić się i marzyć
• Odważnie korzystaj z tradycji rodzinnej i regionalnej
• Rozwijaj wrażliwość na przestrzeń i ucz się odczytywania jej znaczeń
• Masz prawo korzystać z możliwości, jakie stwarzają urzędy, szkoły,
ośrodki kultury i inne instytucje publiczne powołane do zaspokajania Twoich potrzeb
• Masz prawo do współuczestnictwa w inicjatywach obywatelskich zmierzających do tworzenia lepszych przepisów dotyczących
twojego otoczenia
Czaplinek, 31 sierpnia 2001 roku
KARTĘ DRAHIMSKĄ opracowali i sygnowali:
Radosław Barek – architekt, Politechnika Poznańska
Zofia Bisiak - historyk sztuki, Centrum Animacji Kultury, Warszawa
Piotr Bogdanowicz – artysta plastyk, pedagog, Gdańsk
Piotr Brzeski – architekt, Płock
Wacław Idziak – Politechnika Koszalińska
Urszula Kaczmarek – kulturoznawca, UAM, Poznań
Itta Karpowicz-Starek – architekt wnętrz, Instytut Wzornictwa Przemysłowego, Warszawa
Alina Karolewicz – nauczycielka, Gimnazjum w Czaplinku
Artur Kostarczyk – architekt, Stowarzyszenie „Bursztynowe Wybrzeże”, Gdańsk
Piotr Kozłowski – architekt, Regionalne Centrum Informacyjne, Czaplinek
Aleksander Nocuń – Wydział Pedagogiczny Uniwersytetu Warszawskiego
Jan Sabiniarz – architekt, Chojnice
Marzanna Sadowska - Izba Muzealna w Czaplinku
Xenia Starzyńska – studentka, Wydział Architektury Politechniki Poznańskiej
Dariusz Śmiechowski - architekt, Warszawa – Milanówek
Józef Szkandera – animator kultury, Olsztyn
Liliana Wyszkowska – nauczyciel, Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych, Supraśl
2009-06-15 Green Architecture Co wiemy na temat "Green Architecture? Jak się rozwija ta dziedzina w Polsce, a jak na świecie?
2009-05-22 Studia podyplomowe Projektowanie i wytwarzania mebli Katedra Meblarstwa na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu zaprasza wszystkich chętnych do podjęcia studiów podyplomowych w zakresie "Komputerowo zintegrowanego projektowania i wytwarzania mebli".
2009-05-19 Studia Podyplomowe Projektowanie Ogrodu z Domem Rodzinnym Do 31 lipca przyjmowane są zgłoszenia na studia podyplomowe "Projektowanie ogrodu z domem rodzinnym" przy Wydziale Ogrodnictwa i Architektury Krajobrazu SGGW w Warszawie.
2008-09-01 Dialog z otoczeniem - podróże młodych architektów... Zapraszamy dzieci i młodzież na cotygodniowe spotkania w nowej bazie Młodzieżowego Domu Kultury przy ul. Fabrycznej 1/3 w Warszawie, w Miasteczku Przyrody...
2008-08-30 Dialog z otoczeniem Zapraszamy dzieci i młodzież na cotygodniowe spotkania w nowej bazie Młodzieżowego Domu Kultury przy ul. Fabrycznej 1/3 w Warszawie, w Miasteczku Przyrody. Uczestnicy zajęć mają możliwość zapoznać si ...
2008-08-12 Warsztaty Był sobie Osieck... Warsztaty Był sobie Osieck...
Osieck –Łucznica, 15-17 sierpnia 2008
W najbliższy piątek w ośrodku Stowarzyszenia Akademia Łucznica w Łucznicy rozpoczną się 3-dniowe warsztaty pt. Był sobie Osieck będące kontynuacją ubiegłorocznych warsztatów: Podróże w zapomnianym krajobrazie.
2008-06-27 Stadslab - Europejskie Laboratorium Projektowania Urbanistycznego Stadslab - Europejskie Laboratorium Projektowania Urbanistycznego z siedzibą w Tilburgu (Holandia) zaprasza do udziału w drugiej edycji kursu mistrzowskiego poświęconego miastu Lublin.
2007-08-12 Podróże w zapomnianym krajobrazie - warsztaty edukacji architektonicznej - Łucznica, 20-25 sierpnia 2007 W dniach 20-25 sierpnia w ośrodku Stowarzyszenia Akademia Łucznica w Łucznicy odbędą się warsztaty edukacji architektonicznej 'Podróże w zapomnianym krajobrazie', w których wezmą udział dzieci i młodzież ze Szkoły Podstawowej i Gimnazjum w Osiecku oraz ze Szkoły St. Matthew’s Academy, Kilwinning, Szkocja...
2007-07-05 Zapomniane krajobrazy Rozpoczęły się wakacje. Wspaniale jest poznawać atmosferę nieznanej kultury i wdychać aromaty nowych miejsc, kryjąc się w zaułkach słynnych ogrodów i budowli.
Ale równie cenne jest odkrywanie tego, co znane i bliskie - na nowo, z głęboką świadomością wartości, jakie niosą ze sobą polskie krajobrazy, tak różnorodne i piękne, że sami się czasem dziwimy zdjęciom
2007-03-27 Podgórskie ogrody podwórkowe Podwórko, niegdyś ośrodek życia społecznego i miejsce wypoczynku, dziś stało się betonową pustynią, ogołoconą z wszelkich działań wspólnotowych, które służyłyby zacieśnianiu relacji sąsiedzkich. Przestrzenie międzyblokowe, ulice i dziedzińce, przestały być przestrzenią wspólną, a stały się niczyje.
2007-03-27 Dialog z otoczeniem - edukacja architektoniczna 6 kwietnia Krajowa Rada Izby Architektów Rzeczypospolitej Polskiej i Stowarzyszenie Akademia Łucznica organizują ogólnopolską konferencję na temat edukacji architektonicznej dzieci i młodzieży.
2007-03-27 Budowanie systemów powszechnej edukacji architektonicznej Szacunek do własnego środowiska świadczy o poziomie kultury narodu. Od wykształconej w młodym wieku wrażliwości na jakość otoczenia (rozumianego zarówno jako środowisko zbudowane jak naturalne) zależą przyszłe zachowania związane z właściwym użytkowaniem przestrzeni naszego Kraju.
2007-03-27 Edukacja i praktyka zawodowa Edukacja (uczymy się, czyli polskie uczelnie prowadzace kierunek: architektura krajobrazu oraz my uczymy, czyli edukacja architektoniczna) i praktyka zawodowa (praktyki, staże)
wersja do wydruku
przedyskutuj na forum